Zmiany w terminie odliczenia VAT? W dniu 11 lutego 2026 r. Sąd Unii Europejskiej w wyroku T-689/24 w sprawie I. S.A. przeciwko Dyrektorowi Krajowej Informacji Skarbowej stwierdził, że polskie przepisy ustawy o VAT są niezgodne z przepisami dyrektywy VAT, zasadami neutralności i proporcjonalności poprzez uzależnienie momentu odliczenia podatku od daty fizycznego otrzymania faktury, podczas gdy – zdaniem Sądu – dyrektywa nakłada na podatnika obowiązek posiadania faktury dopiero w momencie składania deklaracji.
Sprawa dotyczyła Izby Rozliczeniowej Giełd Towarowych – polskiej Spółki, która zamierzała odliczać VAT za miesiąc w którym powstał obowiązek podatkowy z tytułu nabytych towarów, przy czym fakturę otrzymywała w następnym miesiącu jednak nie później niż w dniu złożenia deklaracji VAT za miesiąc powstania obowiązku podatkowego z tytułu dostawy tych towarów.
Zdaniem organu podatkowego wydającego indywidualną interpretację, a także WSA w Warszawie prawo do odliczenia podatku naliczonego może być generalnie powiązane z momentem, w którym VAT stał się wymagalny, czyli z momentem powstania obowiązku podatkowego. Jednakże zdaniem WSA, aby podatnik mógł skorzystać z prawa do odliczenia, muszą zostać spełnione dwie przesłanki związane z faktem, że transakcja faktycznie zaistniała i że podatnik posiada fakturę dokumentującą tę transakcję. Zdaniem WSA w Warszawie odliczenie VAT może być zrealizowane w okresie w którym powstał obowiązek podatkowy pod warunkiem jednak, że w tym samym okresie podatnik będzie w posiadaniu faktury, która jest formalnym, lecz niezbędnym warunkiem skorzystania z tego odliczenia.
NSA w Warszawie miał jednak wątpliwości i skierował sprawę do Sądu UE.
W toku rozprawy Ministerstwo Finansów powołało się, słusznie moim zdaniem, na wyrok TSUE z dnia 29 kwietnia 2004 r. C‑152/02 w sprawie Terra Baubedarf‑Handel. W punkcie 38 tego wyroku TSUE stwierdził, że „w odniesieniu do odliczenia, o którym mowa w art. 17 ust. 2 lit. a) szóstej dyrektywy, art. 18 ust. 2 akapit pierwszy szóstej dyrektywy (obecnie dyrektywa 2006/112/WE) należy interpretować w ten sposób, że prawo do odliczenia musi zostać zrealizowane w odniesieniu do okresu rozliczeniowego, w którym spełnione są dwa warunki wymagane przez ten przepis, a mianowicie, że towary zostały dostarczone lub usługi wykonane oraz że podatnik posiada fakturę lub dokument, który zgodnie z kryteriami określonymi przez dane państwo członkowskie może być uznany za fakturę”.
Zdaniem Sądu UE wyrażonym w ww. wyroku z dnia 11 lutego 2026 r. podatnik może odliczyć VAT za okres w którym spełniony jest jeden warunek, czyli powstał obowiązek podatkowy z tytułu dostawy towarów lub świadczenia usług, natomiast drugi warunek – posiadanie faktury – może być spełniony w następnym miesiącu , o ile otrzymanie faktury nastąpi do dnia złożenia deklaracji VAT za okres, w którym powstał obowiązek podatkowy.
Tak więc prawo do odliczenia powstaje niezależnie od posiadania faktury, która stanowi jedynie formalny wymóg jego wykonania. Jednak wykonanie prawa do odliczenia możliwe jest zasadniczo dopiero wtedy, gdy podatnik wejdzie w posiadanie faktury. W ocenie Sądu, polskie regulacje ustanawiają dodatkową przesłankę powstania prawa do odliczenia, tj. posiadanie faktury lub dokumentu celnego za okres, za który prawo do odliczenia jest realizowane. W konsekwencji podatnik nie może skorzystać z prawa do odliczenia podatku naliczonego w deklaracji składanej za okres, w którym spełnił warunki materialne skorzystania z tego prawa (powstał obowiązek podatkowy), jeżeli w okresie tym nie otrzymał faktury zakupowej, pomimo że tę fakturę otrzymał jeszcze przed złożeniem tej deklaracji za okres powstania obowiązku podatkowego.
Po publikacji ww. wyroku Sądu UE pojawiły się opinie, że może być on podstawą do wznowienia prawomocnie zakończonych postępowań podatkowych. Ponadto sugeruje się podatnikom, że mogą, bez czekania na zmianę przepisów, bezpośrednio powoływać się na ww. wyrok i odliczać VAT wcześniej niż do tej pory.
Mam ambiwalentny stosunek do ww. rozstrzygnięcia Sądu UE. Z jednej strony jest on korzystny dla podatników przyspieszając odliczenia VAT oraz, co w moim przypadku jako szkoleniowca nie mniej istotne, pojawia się nowy temat do omawiania podczas szkoleń. Z drugiej strony odczytuję ten wyrok jako odejście od wypracowanej przez TSUE linii orzeczniczej, tym bardziej, że jego tezy istotnie odbiegają od interpretacji wyrażonej przez Trybunał w wyroku Terra Baubedarf‑Handel, na co już wyżej wskazywałem.
Wydaje się, że nie tylko ja nie do końca zgadzam się z rozstrzygnięciem Sądu UE zawartym w wyroku z dnia 11 lutego 2026 r. T-689/24, bowiem w dniu 4 marca 2026 r. rzecznik generalny UE skierował ww. wyrok do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w ramach szczególnej procedury kontroli. Sprawa została zarejestrowana w TSUE pod numerem C-167/26 RX. Wskazuje to po pierwsze na przedwczesną radość z korzystnego dla podatników rozstrzygnięcia, a po drugie, uwzględniając szybkość skierowania sprawy do TSUE oraz ekstraordynaryjny tryb „skargowy” realizowany nie przez zainteresowaną stronę postępowania – Ministerstwo Finansów, lecz przez rzecznika generalnego, na wątpliwą prawidłowość tego orzeczenia.
W konsekwencji należy być ostrożnym przy bieżącej realizacji prawa do odliczenia przy wykorzystaniu tez wynikających z wyroku T-689/24, oraz, w mojej ocenie, nie ma możliwości złożenia wniosków o wznowienie postępowania podatkowego na podstawie art. 240 ustawy Ordynacja podatkowa, ani o wznowienie postępowania przed sądem administracyjnym na podstawie art. 272 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.