Ustawą z dnia 27 marca 2026 r. o zmianie ustawy o zapasach ropy naftowej, produktów naftowych i gazu ziemnego oraz zasadach postępowania w sytuacjach zagrożenia bezpieczeństwa paliwowego państwa i zakłóceń na rynku naftowym oraz ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. 2026, poz. 415) wprowadzono m.in. cenę maksymalną dla paliw ciekłych oraz wprowadzono zapowiedź obniżenia akcyzy i VAT na te paliwa.
Tym razem Minister Finansów zdecydował się na obniżenie jedynie stawek VAT na paliwa, odmiennie niż miało to miejsce podczas galopującej inflacji w 2021 i 2022 r., o czym pisałem kilka lat wcześniej.
W dniu 28 marca 2026 r. Minister Finansów i Gospodarki wydał rozporządzenie zmieniające rozporządzenie w sprawie obniżonych stawek podatku od towarów i usług (Dz.U. 2026, poz. 417). W rozporządzeniu tym zmienionym rozporządzeniem Ministra Finansów i Gospodarki z dnia 29 marca 2026 r. w sprawie zmiany rozporządzenia zmieniającego rozporządzenie w sprawie obniżonych stawek podatku od towarów i usług (Dz.U. 2026, poz. 418) wprowadzono obniżoną do 8% stawkę VAT do dostawy, wewnątrzwspólnotowego nabycia i importu:
1) benzyn silnikowych (CN 2710 12 45 lub 2710 12 49) oraz wyrobów powstałych ze zmieszania tych benzyn z biokomponentami, spełniających wymagania jakościowe określone w odrębnych przepisach;
2) olejów napędowych (CN 2710 19 42, 2710 19 44 i 2710 20 11) oraz wyrobów powstałych ze zmieszania tych olejów z biokomponentami, spełniających wymagania jakościowe określone w odrębnych przepisach;
3) biokomponentów stanowiących samoistne paliwa, spełniających wymagania jakościowe określone w odrębnych przepisach, przeznaczonych do napędu silników spalinowych – bez względu na kod CN
– w okresie od 31 marca 2026 r. do dnia 30 kwietnia 2026 r.
Minister Finansów i Gospodarki może przedłużyć stosowanie stawki obniżonej na ww. towary na kolejny okres.
Stosowanie stawki obniżonej we wskazanym okresie może powodować problemy z zastosowaniem wysokości stawki VAT na ww. towary w okresie intertemporalnym.
Jak więc stosować stawkę VAT na te towary, gdy np. wystawiono fakturę przed 31 marca 2026 r., przed tym okresem otrzymano zaliczkę w wysokości 100%, lub gdy częściowa zaliczka otrzymana w lutym dotyczy transakcji realizowanej w kwietniu 2026 r.?
Niezbędne jest sięgnięcie do art. 41 ust. 14a-14h ustawy o VAT.
Zasadą jest, że czynność podlega opodatkowaniu według właściwej stawki podatku obowiązującej dla tej czynności w momencie jej wykonania, czyli na dzień dokonania dostawy towaru – art. 41 ust. 14a ustawy o VAT.
Data wystawienia faktury, co do zasady nie ma znaczenia dla ustalenia wysokości stawki podatku. Jednak wyjątkiem są transakcje wewnątrzwspólnotowych nabyć towarów (WNT), dla których stawkę ustala się na dzień powstania obowiązku podatkowego. Dzień obowiązku podatkowego przy WNT, to najczęściej dzień wystawienia faktury przez zagranicznego podatnika – art. 20 ust. 5 ustawy o VAT.
Data wystawienia faktury nie ma więc znaczenia dla ustalenia stawki VAT w transakcjach krajowych i imporcie towarów. Ma natomiast znaczenie przy WNT.
Odmiennie przedstawia się sytuacja przy otrzymywanych/wpłacanych zaliczkach. Zgodnie z art. 41 ust. 14f ustawy o VAT: zmiana stawki podatku w odniesieniu do czynności, która zostanie wykonana w dniu zmiany stawki podatku lub po tym dniu, w związku z którą otrzymano całość lub część zapłaty, nie powoduje zmiany wysokości opodatkowania zapłaty otrzymanej przed dniem zmiany stawki podatku.
Z regulacji tej wynika, że stawka VAT jest ustalana na dzień otrzymania zaliczki. Jeżeli więc zaliczka została otrzymana lutym 2026 r. na poczet transakcji dot. paliw ciekłych realizowanych w marcu br., to stawka podatkowa będzie właściwa dla momentu otrzymania zaliczki przez sprzedawcę (luty 2026 r.). Otrzymanie części zaliczki w lutym na poczet transakcji w kwietniu będzie skutkowało ustaleniem stawki VAT właściwej dla zaliczki na dzień jej otrzymania (luty 2026 r.), pozostała część należności dotycząca dostawy zrealizowanej w kwietniu br. będzie opodatkowana według stawki VAT obowiązującej w kwietniu, tj. 8%.
Przykład:
Zaliczka otrzymana w lutym br. na poczet benzyny w wysokości 20% była opodatkowana stawką obowiązującą w lutym br., tj. stawką 23%. Pozostała część należności (80%) dotycząca transakcji (dostawy towaru) zrealizowanej w kwietniu 2026 r. będzie opodatkowana według stawki VAT obowiązującej dla benzyny w kwietniu br., tj. stawki w wysokości 8%.
Jednak odmiennie przedstawia się sytuacja zaliczek dokonanych na poczet WNT i importu towarów. Takie wpłaty dokonane przez polskich podatników nie powodowały/nie powodują powstania obowiązku podatkowego, co skutkuje tym, że stawka VAT dla tych czynności przy zakupie paliw ciekłych będzie ustalana na dzień powstania obowiązku podatkowego właściwego dla tych transakcji – art. 41 ust. 14g ustawy o VAT.
Uwzględniając powyższe w obrocie krajowym przy jednostkowych transakcjach ustalenie stawki VAT nie będzie powodowało problemów. Natomiast wątpliwości mogą powstać, gdy krajowa dostawa paliw ciekłych ma charakter ciągły rozliczany np. w okresie miesięcznym.
Ustalenie wówczas stawki VAT może powodować problemy szczególnie wówczas, gdy jak w odniesieniu do marca 2026 r. obowiązywały dwie stawki VAT dla takich transakcji w tym miesiącu. Zastosowanie znajdzie tu art. 41 ust. 14c ustawy o VAT zgodnie z którym: w przypadku czynności, dla której w związku z jej wykonywaniem ustalane są następujące po sobie terminy płatności lub rozliczeń, a okres, do którego odnoszą się te płatności lub rozliczenia, obejmuje dzień zmiany stawki podatku, czynność uznaje się za wykonaną:
1) w dniu poprzedzającym dzień zmiany stawki podatku – w zakresie jej części wykonywanej do dnia poprzedzającego dzień zmiany stawki podatku;
2) z upływem tego okresu – w zakresie jej części wykonywanej od dnia zmiany stawki podatku.
Jeżeli jest możliwe określenie ilości towarów, które były dostarczone w marcu 2026 r. wówczas część towarów dostarczona od 1 do 30 marca br. będzie opodatkowana stawką 23% VAT, a część zrealizowana 31 marca br. stawką 8% VAT.
Natomiast w świetle art. 41 ust. 14d ustawy o VAT: w przypadku, gdy nie jest możliwe określenie faktycznego wykonania części czynności w okresie, o którym mowa w ust. 14c, dla określenia tej części, uznaje się, że czynność wykonywana jest w tym okresie proporcjonalnie.
Uwzględniając treść art. 41 ust. 14c i 14d ustawy o VAT stawka VAT w marcu 2026 r. dla transakcji (ciągłej) realizowanej np. w okresach miesięcznych, w której nie da się dokładnie zidentyfikować daty faktycznego wykonania czynności będzie rozliczana proporcjonalnie do długości tego okresu.
Przykład:
Jeżeli ciągła transakcja sprzedaży paliw ciekłych trwająca z miesiąca na miesiąc została zrealizowana w marcu na kwotę netto 10.000 zł, to kwotę tę dzielimy przez ilość dni miesiąca (31) i mnożymy przez ilość dni obowiązywania stawki 23% i ilość dni obowiązywania stawki 8% VAT. 10.000 zł / 31 dni = 322,5806 zł x 30 = 9.677,42 – opodatkowanie wg stawki 23% oraz 1 dzień x 322,58 zł = 322,58 – opodatkowanie wg stawki 8%.
Dostawy o charakterze ciągłym mogą występować jedynie, gdy umowa określa następujące po sobie okresy rozliczeniowe. Najczęściej takim okresem rozliczeniowym przy dostawie towarów jest tydzień, albo miesiąc. Jeżeli występuje jeden okres rozliczeniowy wówczas nie znajdzie zastosowania art. 41 ust. 14c i 14d ustawy o VAT.
Jednakże zastosowanie art. 41 ust. 14d ustawy o VAT, który dotyczy sytuacji, gdy nie jest możliwe określenie faktycznego wykonania części czynności np. w okresie marca br. będzie raczej mało prawdopodobne, gdyż dostawy paliw są najczęściej policzalne i ściśle ewidencjonowane.