VAT-Z – zmiany od 2027 r. Ustawą z dnia 4 września 2026 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz ustawy o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników opublikowaną w Dzienniku Ustaw nr 1270 od stycznia 2027 r. wprowadzane są znaczne zmiany podatkowe w ustawie o VAT.
Zmiany te dotyczą wielu zagadnień z zakresu tego podatku od odpowiedzialności solidarnej, przez mechanizm podzielonej płatności, zmiany w zakresie deklarowania importu usług, nowo wprowadzaną instytucję składu VAT, po zmiany odnoszące się do importu towarów, czy kwestie rejestracji podatników.
Zmiany w zakresie rejestracji podatników oraz składania zgłoszeń przy rejestracji, jak i wyrejestrowania podatników są często omijane jako mniej ważne. Niesłusznie. Popełnione błędy formalnoprawne niejednokrotnie wywołują poważniejsze konsekwencje niż niedochowanie przepisów materialnych.
Warto więc przyjrzeć się korzystnej, jak się wydaje, zmianie od nowego roku dotyczącej braku obowiązku składania druku VAT-Z. Zmiana ta jest wynikiem dodania w art. 96 ustawy o VAT ust. 6a i ust. 6b.
Zgodnie z ust. 6a: Obowiązek zgłoszenia zaprzestania działalności, o którym mowa w ust. 6, nie dotyczy:
1) podatnika wpisanego do Centralnej Ewidencji i Informacji Działalności Gospodarczej, który złożył wniosek o wykreślenie z tej ewidencji na podstawie art. 15 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. o Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej i Punkcie Informacji dla Przedsiębiorcy (Dz. U. z 2026 r. poz. 30, 507 i 734), pod warunkiem że podatnik ten nie prowadzi innej działalności opodatkowanej;
2) podatnika wpisanego do Krajowego Rejestru Sądowego, który złożył wniosek o wykreślenie z tego rejestru i dla którego wpis o wykreśleniu z rejestru został przekazany do Centralnego Rejestru Podmiotów – Krajowej Ewidencji Podatników na podstawie art. 20 ust. 1c pkt 1 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. z 2025 r. poz. 869, z późn. zm.).
Natomiast zgodnie z ust. 6b: W przypadkach, o których mowa w ust. 6a, złożenie wniosku o wykreślenie stanowi dla naczelnika urzędu skarbowego podstawę do wykreślenia podatnika z rejestru jako podatnika VAT.
Z regulacji tych wynika, że podatnicy wpisani do CEiDG, którzy złożyli wnioski o wykreślenie z ewidencji działalności gospodarczej oraz podatnicy wpisani do KRS, którzy złożyli wnioski o wykreślenie z tego rejestru nie będą mieli obowiązku zgłaszania zaprzestania wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług na druku VAT-Z naczelnikowi urzędu skarbowego na podstawie art. 96 ust. 6 ustawy o VAT.
Ministerstwo Finansów w uzasadnieniu do ustawy uchwalonej ostatecznie 4 września br. wyjaśnia przyczyny nowo dodanych regulacji: „Obecnie podatnicy są obowiązani złożyć wniosek o wykreślenie działalności gospodarczej z rejestru CEIDG i KRS oraz odrębnie dokonać zgłoszenia naczelnikowi urzędu skarbowego o zaprzestaniu wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług na formularzu VAT-Z. Jest to niezbędne do wykreślenia podatnika przez właściwego naczelnika urzędu skarbowego z rejestru podatników VAT. Wprowadzana zmiana umożliwi, wraz ze złożeniem wniosku o wykreślenie z rejestru CEIDG, a w przypadku podmiotu wpisanego do KRS, który złoży wniosek o wykreślenie z tego rejestru i dla którego wpis o wykreśleniu z rejestru został przekazany do Centralnego Rejestru Podmiotów – Krajowej Ewidencji Podatników, wykreślenie z rejestru VAT bez konieczności zgłaszania informacji o likwidacji działalności na formularzu VAT-Z.”.
Po zmianie od 2027 r. podatnicy, którzy złożą wnioski o wykreślenie z ewidencji działalności gospodarczej oraz podatnicy, którzy złożą wnioski o wykreślenie z KRS nie będą musieli odrębnie składać druku VAT-Z. W świetle nowo dodanego art. 96 ust. 6b ustawy o VAT wykreślenie ww. podmiotów z CEiDG oraz KRS będzie stanowiło podstawę dla naczelnika urzędu skarbowego do ich wykreślenia z rejestru podatników VAT bez konieczności składania przez te podmioty druku VAT-Z.
Bez wątpienia jest to zmiana pozytywna, zmniejszająca zakres obowiązków z momentem zaprzestania wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem VAT przez podatników. Do końca 2026 r. podatnicy ci mają obowiązek złożenia zgłoszenia VAT-Z w terminie 7 dni od dnia zaprzestania wykonywania tych czynności. Podstawą prawną jest w takim przypadku art. 96 ust. 6 w związku z ust. 12 zdanie pierwsze tej regulacji.
Pomimo korzystnej wymowy nowych przepisów istnieją pewne wątpliwości dotyczące treści wprowadzonych regulacji. W świetle nowego ust. 6a pkt 2 uwolnienie podatnika wpisanego do KRS od obowiązku składania zgłoszenia VAT-Z następuje, gdy podmiot ten złoży wniosek o wykreślenie z tego rejestru i dla którego wpis o wykreśleniu z rejestru zostanie przekazany do Centralnego Rejestru Podmiotów – Krajowej Ewidencji Podatników.
Jak wynika z powyższego warunkiem braku obowiązku złożenia VAT-Z jest nie tylko złożenie wniosku o wykreślenie z KRS, ale również przekazanie tego wniosku przez KRS do Centralnego Rejestru Podmiotów – Krajowej Ewidencji Podatników. Niełatwo odpowiedzieć na pytanie, jaka jest przyczyna dla której ustawodawca uwalnia podatnika z obowiązku złożenia zgłoszenia od spełnienia technicznego warunku przekazania przez KRS wniosku o wykreślenie podmiotu z rejestru do Centralnego Rejestru Podmiotów – Krajowej Ewidencji Podatników, a przekazanie to z KRS do KEP nie jest w żaden sposób kontrolowane przez wykreślany podmiot.
Ponadto obowiązek przekazywania wszelkich wpisów przez KRS do KEP wynika bezpośrednio z art. 20 ust. 1c pkt 1 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym. Należy więc zastanowić się, w jakim celu warunek ten jest dodatkowo unormowany w treści art. 96 ust. 6a ustawy o VAT. Oznaczałoby to, że kłopoty techniczne (?) z przekazaniem danych o wykreśleniu podmiotu z KRS na linii KRS-KEP mogą oznaczać problemy, dotyczące braku złożenia zgłoszenia VAT-Z, dla byłych członków zarządu spółki, czy likwidatora. Nie znajduję odpowiedzi na pytanie jaka jest przyczyna takiej treści art. 96 ust. 6a pkt 2 ustawy o VAT, poza stworzeniem potencjalnego i niemożliwego do identyfikacji od strony podatnika spornego przypadku.
Drugą, powodującą problemy sytuacją, która nie została, choć mogła być uregulowana, jest przypadek podatnika osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą (w szczególności podatnika VAT czynnego), który zakończył wykonywanie działalności gospodarczej w rozumieniu ustawy Prawo przedsiębiorców, ale nie zakończył działalności gospodarczej w rozumieniu ustawy o VAT.
Chodzi o podatnika, który zakończył np. działalność usługową, ale posiada nieruchomość (nieruchomości), którą zamierza wynajmować w ramach wynajmu prywatnego, podlegającą opodatkowaniu zryczałtowanemu podatkowi dochodowemu od przychodów ewidencjonowanych oraz podlegającą opodatkowaniu podatkiem VAT. Nieruchomość ta nie będzie stanowiła działalności gospodarczej prowadzonej w sposób zorganizowany (art. 3 ustawy Prawo przedsiębiorców).
Podatnik taki po złożeniu wniosku o wykreślenie z CEiDG zostanie automatycznie wykreślony z rejestru podatników podatku VAT – na podstawie art. 96 ust. 6b ustawy o VAT – niezależnie od tego, czy wykonuje on inne czynności podlegające opodatkowaniu, czy takich czynności nie wykonuje.
W obecnym stanie prawnym naczelnik urzędu skarbowego jest zobowiązany do poinformowania podatnika o konieczności złożenia zgłoszenia VAT-Z, w związku z treścią art. 96 ust. 12 ww. ustawy. Do momentu wyjaśnienia sprawy podatnik nie jest wykreślany z rejestru podatników VAT.
Po zmianie przepisów od stycznia 2027 r. wykreślenie podatnika z CEiDG spowoduje na natychmiastową reakcję ze strony naczelnika urzędu skarbowego i bezzwłoczne wykreślenie podatnika z rejestruj podatników VAT, bez konieczności kontaktowania się z podatnikiem.
W wyniku tego wykreślenia podatnik czynny zostając wykreślony z białej listy podatników stanie się dla potencjalnych klientów podmiotem o kłopotliwym statusie. Co prawda od 2027 r. zostaną uchylone przepisy uniemożliwiające zaliczenie wydatku do kosztów uzyskania przychodu, gdy rachunek podatnika nie figuruje na białej liście, tym niemniej pozostanie problem z ewentualnym odliczeniem VAT z faktury wystawionej przez podmiot, który nie jest podatnikiem VAT czynnym.
Oczywiście wyroki TSUE w sprawie Dankowski oraz Paper Consult jednoznacznie wskazują, że brak rejestracji sprzedawcy nie uniemożliwia nabywcy odliczenia VAT naliczonego. Niemniej dla ostrożnego nabywcy, stosującego zasady należytej staranności brak rejestracji sprzedawcy jako podatnika VAT czynnego może być sygnałem do zakończenia współpracy lub jej niepodjęcia.
Wykreślenie z rejestru podatników może być istotnie niekorzystne dla samego podatnika. Zgodnie bowiem z art. 88 ust. 4 ustawy o VAT: obniżenia kwoty lub zwrotu różnicy podatku należnego nie stosuje się również do podatników, którzy nie są zarejestrowani jako podatnicy VAT czynni, zgodnie z art. 96, z wyłączeniem przypadków, o których mowa w art. 86 ust. 2 pkt 7.
Konsekwencją będzie brak możliwości odliczenia VAT naliczonego przez tego podatnika w związku z wykreśleniem go z rejestru podatników przez urząd skarbowy.
Jak w związku ze zmianą przepisów od 2027 r. powinien zachować się podatnik będący w takiej sytuacji?
Podatnik po złożeniu wniosku o wyrejestrowanie się z CEiDG powinien w tym samym dniu złożyć (najlepiej elektronicznie z uwagi na szybkość doręczenia) aktualizację zgłoszenia identyfikacyjnego NIP-7. Złożenie tego druku jest niezbędne w celu pozostania jako podatnik VAT czynny w wykazie podatników VAT.
Podatnik może oczywiście złożyć ten druk w formie papierowej, jednak istnieje ryzyko, że w międzyczasie (pomiędzy wyrejestrowaniem z CEiDG a datą przetworzenia aktualizacji NIP-7) urząd skarbowy wyrejestruje podatnika z rejestru podatników VAT. Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników aktualizacja zgłoszenia identyfikacyjnego powinna być złożona w terminie 7 dni od dnia, w którym nastąpiła zmiana danych.
W aktualizacji zgłoszenia identyfikacyjnego NIP-7(7) podatnik powinien podać swój NIP, wypełnić dane teleadresowe, wskazać przyczynę złożenia jako zgłoszenie aktualizujące. Niezbędne jest podanie daty rozpoczęcia działalności (część C1 pozycja 71, kwadrat 1), która od momentu wykreślenia z CEiDG będzie w dalszym ciągu wykonywana – chodzi o datę rozpoczęcia najmu rozliczanego w ewidencjach VAT. Data rozpoczęcia wynajmu będzie w naszym przykładzie wcześniejsza niż data wyrejestrowania z CEiDG.
Dodatkowo w części C3 należy podać miejsca wykonywania działalności, tj. miejsce (miejsca) położenia przedmiotu wynajmu.
Należy również wskazać miejsca przechowywania dokumentacji rachunkowej oraz numer (numery) rachunku bankowego. Podaję oczywiście najważniejsze, ale nie wszystkie pola zgłoszenia NIP-7, które podatnik powinien wypełnić.
Tak wypełniony NIP-7 będzie podstawą do kontynuowania działalności podatnika jako podatnika VAT czynnego.
Podatnik po wyrejestrowaniu z CEiDG ma możliwość złożenia w urzędzie pisma o kontynuowaniu działalności gospodarczej i nieskładania NIP-7. Jednak takie postepowanie będzie nieprawidłowe i w konsekwencji i tak spowoduje reakcję urzędu skarbowego, który po otrzymaniu takiego pisma wezwie podatnika do aktualizacji swoich danych na formularzu NIP-7. Złożenie pisma zamiast aktualizacji zgłoszenia NIP-7 w ww. terminie 7 dni może skutkować grzywną z ustawy Kodeks karny skarbowy na podstawie art. 80 § 1 tej ustawy.
Ustawodawca mógł zaradzić takiemu postępowaniu poprzez dodatkową informację przy wykreślaniu podatnika z CEiDG z której wynikałoby, że podatnik będzie w dalszym ciągu prowadził działalność podlegającą opodatkowaniu podatkiem VAT, która jednak nie będzie działalnością gospodarczą w rozumieniu ustawy Prawo przedsiębiorców. Takiej możliwości jednak nie ma i niestety nie będzie.
Więcej informacji o zmianach w VAT, w tym o rejestracji podatników na szkoleniu ze zmian: Zmiany w VAT od 2027 r.
