Odliczenie VAT z faktury za prenumeratę gazety. Odliczenie VAT jako prawo podatnika VAT czynnego może być zrealizowane, ale nie musi. Niezasadne i nieekonomiczne byłoby niekorzystanie z takiego prawa. Skorzystanie z niego skutkuje m.in. zmniejszeniem zobowiązania podatkowego, zwiększeniem nadwyżki podatku naliczonego nad podatkiem należnym do zwrotu lub do przeniesienia, zmniejszy również kwotę kosztów, które nie stanowią kosztów uzyskania przychodów (NKUP).
Prawo do odliczenia VAT wynika bezpośrednio z art. 86 ust. 1 ustawy o VAT, zgodnie z którym: w zakresie, w jakim towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych, podatnikowi, o którym mowa w art. 15, przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego, z zastrzeżeniem art. 114, art. 119 ust. 4, art. 120 ust. 17 i 19 oraz art. 124.
Z kwestią prawa do odliczenia VAT naliczonego jest bezpośrednio związany termin odliczenia tego podatku. Prawo do odliczenia VAT może być realizowane wyłącznie wówczas, gdy zaistnieje obowiązek podatkowy z tytułu realizowanej transakcji (w transakcji krajowej – najczęściej dokumentowanej fakturą). W myśl art. 86 ust. 10 ustawy o VAT: prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego powstaje w rozliczeniu za okres, w którym w odniesieniu do nabytych lub importowanych przez podatnika towarów i usług powstał obowiązek podatkowy.
Dla odliczenia podatku niezbędne jest również, głównie w transakcjach krajowych, posiadanie przez podatnika faktury lub dokumentu celnego. I dopiero spełnienie obu warunków, tj. powstanie obowiązku podatkowego i posiadanie faktury, umożliwi podatnikowi odliczenie VAT za okres rozliczeniowy, w którym oba warunki zostaną łącznie spełnione. Powyższe wynika z art. 86 ust. 10b pkt 1 ustawy o VAT, w świetle którego prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego powstaje nie wcześniej niż w rozliczeniu za okres, w którym podatnik otrzymał fakturę lub dokument celny.
Często w komentarzach dotyczących VAT można również przeczytać jeszcze trzeci, niewypowiedziany warunek, że prawo do odliczenia jest związane z nabyciem prawa do rozporządzania towarami lub wykonaniem usługi. Oznaczałoby to, że bez dokonania dostawy towaru, wykonania usługi prawo do odliczenia VAT nie może być zrealizowane.
Powyższa teza jest co do zasady słuszna. Jednak nie zawsze będzie miała zastosowanie. Wystarczy wspomnieć o zaliczkach (zapłacie przed realizacją transakcji), czy szczególnych transakcjach, w których nie dochodzi jeszcze do dostawy towaru, wykonania usługi, co jednak nie pozbawia nabywcy możliwości odliczenia VAT.
Przypadki szczególnych transakcji krajowych, które jeszcze nie zostały zrealizowane, nie doszło nawet do wcześniejszej zapłaty, a mimo wszystko umożliwiają nabywcy skorzystanie z prawa do odliczenia VAT naliczonego na podstawie otrzymanej faktury zostały unormowane w art. 19a ust. 5 pkt 3 oraz pkt 4 ustawy o VAT. Wskazane regulacje dotyczą głównie szeroko rozumianych „mediów” oraz m.in. sprzedaży czasopism i gazet drukowanych. Należy jednak podkreślić, że możliwość odliczenia VAT w związku z wystawioną przez sprzedawcę fakturą dotyczącą jeszcze niezrealizowanych i niezaliczkowanych usług budowlanych wskazanych w art. 19a ust. 5 pkt 3 lit. a) ustawy o VAT cały czas jest przedmiotem sporu z organami podatkowymi.
Natomiast, co ciekawe, nie jest kwestionowane przez organy podatkowe w odniesieniu do drukowanych gazet i czasopism.
Zgodnie z art. 19a ust. 5 pkt 3 lit. b) ustawy o VAT: obowiązek podatkowy powstaje z chwilą wystawienia faktury w przypadkach, o których mowa w art. 106b ust. 1, z tytułu dostawy książek drukowanych (CN ex 4901 10 00, 4901 91 00, ex 4901 99 00 i 4903 00 00) – z wyłączeniem map i ulotek – oraz gazet, czasopism i magazynów, drukowanych (CN 4902), z wyjątkiem dostaw towarów, o których mowa w art. 7a ust. 1 i 2, dokonywanych na rzecz podatnika ułatwiającego dostawy towarów oraz przez tego podatnika. Powyższy przepis określa moment powstania obowiązku podatkowego przy sprzedaży na rzecz podmiotów wymienionych w art. 106b ust. 1 ustawy o VAT, tj. przede wszystkim podmiotów gospodarczych oraz osób prawnych niebędących podatnikami.
Wystawienie faktury na rzecz takich podmiotów z tytułu sprzedaży drukowanych gazet i czasopism, w tym realizowanych w formie prenumeraty, skutkuje powstaniem obowiązku podatkowego po stronie sprzedawcy już z chwilą wystawienia takiej faktury. Oczywiście zainkasowanie przez sprzedawcę zaliczki przed wystawieniem faktury powoduje powstanie obowiązku podatkowego w części dotyczącej otrzymanej zaliczki z chwilą jej otrzymania, a nie z chwilą wystawienia faktury tę zaliczkę dokumentującą.
Oznacza to, że sprzedawca wystawiając fakturę dokumentującą przyszłą dostawę, szczególnie dotyczącą gazet i czasopism sprzedawanych w formie prenumeraty i jeszcze przed otrzymaną zapłatą musi liczyć się z koniecznością rozpoznania obowiązku podatkowego i zapłaty podatku za okres, w którym ta faktura została wystawiona.
Skoro samo wystawienie faktury powoduje skutek w postaci powstania obowiązku podatkowego, to otrzymanie faktury po stronie nabywcy (szczególnie w okresie obowiązkowego KSeF, gdy faktura dociera do nabywcy natychmiast) powoduje ziszczenie się obu warunków do odliczenia VAT naliczonego. Jak wspomniano wyżej do powstania prawa do odliczenia VAT i realizacji odliczenia niezbędne jest powstanie obowiązku podatkowego (ten obowiązek powstał w wyniku wystawienia faktury) oraz jej otrzymanie przez nabywcę (co w KSeF dzieje się bardzo szybko). Wobec tego nabywca pomimo braku zapłaty za fakturę i nieotrzymania zamawianych gazet lub czasopism, co jest oczywiste przy prenumeracie, ma możliwość odliczenia VAT już w momencie otrzymania takiej faktury.
Niezbędne jest jednak poczynienie zastrzeżenia, że brak zapłaty za ww. fakturę oraz w konsekwencji brak dostawy zamawianej gazety lub czasopisma spowoduje, że dokonane odliczenie VAT będzie niezasadne, czego skutkiem będzie zawyżenie odliczonego z tej faktury podatku naliczonego. Przyczyną tego będzie to, że otrzymana niezapłacona i niepotwierdzająca transakcji faktura będzie fakturą pustą unormowaną w art. 108 ust. 1 ustawy o VAT.
Końcowo należy podkreślić, że odliczenie VAT z góry za cały okres prenumeraty wobec braku zapłaty nie będzie dotyczyło czasopism i gazet w wersji elektronicznej, gdyż art. 19a ust. 5 pkt 3 lit. b) ustawy o VAT dotyczy wyłącznie prenumeraty drukowanej, a nie cyfrowej.
